Nie jesteśmy, by spożywać urok świata, ale po to by go tworzyć i przetaczać przez czasy jak skalę złotą. Choćby i po razy tysiąc osaczyły nas trudności, my idziemy blaskiem bijąc w urodę maszyn i roślin. W poczekalniach kin srebrzystych, gdy zadymka śnieżna bredzi, nieraz siadamy strudzeni, strudzonych ludzi sąsiedzi. Dni i noce nami biegną, a my z nimi ku przodowi, w trudzie tworząc piękno, piękno, które znów służy trudowi. Z chmury zwisa śnieg z ukosa, twarz twoją w srebro przemienia. Chciałbym śnieg na twych włosach ocalić od zapomnienia. Jesteśmy wpół drogi. Droga pędzi z nami bez wytchnienia. Chciałbym i mój ślad na drogach ocalić od zapomnienia.

Gałczyński Konstanty Ildefons

Ile razem dróg przebytych,

ile sciezek przedeptanych,

ile deszczów,ile śniegów,

wiszących nad latarniami,

ile listów,ile rozstań,

ciężkich godzin w miastach wielu,

i znów upór żeby powstać,

i znów iść i dojść do celu.

Ile w trudzie nieustannym,

wspólnych zmartwień,

wspólnych dążeń,

ile chlebów rozkrajanych,

pocałunków,schodów,książek,

oczy Twe jak piękne świece,

a w sercu źródło promienia,

więc ja chciałabym

Twoje serce ocalić od zapomnienia!

U Twych ramion płaszcz powisa,

krzykliwy, z leśnego ptactwa,

długi przez cały korytarz,

przez podwórze aż gdzie gwiazda Wenus(Mars?!),

a Tyś lot i górność chmurną,

blask wody i kamienia,

chciałabym oczu Twoich chmurność

ocalić od zapomnienia!

Wierni temu hasłu Konstantego Ildefonsa Galczyńskiego Towarzystwo Miłośników Kujaw prezentuje znalezione w materiałach Towarzystwa, znajdujące się w różnych opracowaniach , zasłyszane od członków rodzin informacje o innych radziejowskich hafciarkach.

Młodzież z Zespołu Szkół RCKU

w Przemystce w Izbie Regionalnej

Dzięki dużemu zaangażowaniu Pani Prezes Towarzystwa Miłośników Kujaw Haliny Paczkowskiej, Izba Regionalna w Radziejowie mieszcząca się w pomieszczeniach Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej im. Franciszka Becińskiego jest coraz częściej odwiedzana i stanowi powrót do korzeni tego terenu.

Dziś gościła w swoich podwojach młodzież z Zespołu Szkół RCKU w Przemystce. 

Zespół Szkół RCKU w Przemystce jest najlepszą szkołą ponadgimnazjalną w powiecie radziejowskim. Jest to szkoła, która za 2011 rok w Ogólnopolskim rankingu szkół ponadgimnazjalnych przygotowanym przez gazetę „Rzeczpospolita” oraz miesięcznik „Perspektywy” jest na 18 miejscu w woj. kujawsko-pomorskim. Warto przypomnieć, że w takim samym rankingu za 2010 rok nasza szkoła była na 22 miejscu  w woj. kujawsko-pomorskim, oraz na 337 miejscu w Polsce!

W szkole przywiązuje się dużą uwagę do elementów związanych i historia naszej „małej ojczyzny” 

stąd dzisiejszy udział w spotkaniu w tutejszej Izbie Regionalnej, po której oprowadza pani Halina Paczkowska. 

O Izbie Regionalnej pisałem na tym portalu. Tutaj:

http://wloclawskie24.pl/articles/5797-izba-regionalna-w-radziejowie-troche-historii

A oto reportaż z tego pobytu

Pani Maria Jędrzejewska jest Nauczycielem – bibliotekarzem a Biblioteka szkolna ZSRCKU powstała w roku 1974, wraz z oddaniem nowego obiektu szkolnego. Stan księgozbioru na dzisiaj to 17000 woluminów i 30 tytułów prenumerowanych czasopism. Największą ilość książek stanowi literatura piękna, z lekturami szkolnymi. Od czerwca 1997 roku biblioteka mieści się w nowym, przestronnym lokalu. Posiada dwa pomieszczenia: wypożyczalnię i czytelnię na 40 miejsc, w której znajdują się także 4 komputery z dostępem do Internetu. Czytelnię i wypożyczalnię wyposażono w nowe meble i dzięki temu zostały stworzone bardzo dobre warunki do spokojnej, samodzielnej pracy. Oprócz gromadzenia, opracowywania i udostępniania księgozbioru biblioteka szkolna prowadzi pracę pedagogiczną. Nauczyciele - bibliotekarze prowadzą zajęcia z edukacji czytelniczej i medialnej. Współpracują w tym z innymi bibliotekami (MPBP w Radziejowie, biblioteki naukowe: Biblioteka UMK w Toruniu). W czytelni organizowane są często wystawy książek.

Umówiłem się z panią Maria na rozmowę na te tematy. O czym niebawem.

Karol Szmagalski

http://wloclawskie24.pl/articles/10582-mlodziez-z-zespolu-szkol-rcku-w-przemystce-w-izbie-regionalnej

Sztuka hafciarska na Kujawach

Sztuka hafciarska na Kujawach rozwijała się w II poł. XIX w. i na początku XX w oparciu o bezpośredni przekaz pokoleniowy, a także motorem jej rozwoju była konieczność czerpania z tego zarobku. Jednym z największym w tamtym okresie ośrodków hafciarskich był Radziejów. Początki sięgają lat dziewięćdziesiątych XIX i wiążą się z rodziną Zyglerów, a zwłaszcza z ich córką Joanną, której pasją życiową był haft. Pani Joanna miała pięć córek, których z pasją nauczała rękodzielnictwa związanego z haftem.Miała także uczennice. Córki to: Maria Szewczyk (1901-1995); Kazimiera Polankiewicz (1906-1963); Stanisława Ignasiak(1908-1981); Leokadia Machtyl (1916-2008), Cecylia (1905-1946). W tym czasie w Radziejowie haftem zajmowały się także: Stanisława Karpińska(1911-1995); Zofia Lewandowska (1900-1985); Lucyna Nowacka( 1889-1960).

Wspólnie z Jadwigą Reska, znakomitą koronczarka, pisałem o jej dokonaniach tutaj.

Rozmawiamy z panią Elżbietą Stramowską na tematy hafciarstwa oraz koligacji rodzinnych, gdyż z jej krewnymi wiążę się wiele spraw z tym związanych. Pani Elżbieta Stramowska jest jedną z trzech córek pani Kazimiery Polankiewicz.

Tak mówi:

„Moja mama Kazimiera Polankiewicz miała siedmioro dzieci. Czterech synów, którzy już nie żyją oraz 3 córki. Elżbietę Stramowską naszą rozmówczynię oraz Cecylię mieszkającą w Czechach oraz Marię mieszkającą w Toruniu”. Moja mama specjalizowała się w hafciarstwie a zwłaszcza wykonywała: czepce, fartuchy, przewlekanki na tiulu z bawełną. W tamtych czasach w celach zarobkowych robiły swoje wyroby przeznaczając je na sprzedaż dla : Niemek i Zydówek. Przygotowywały całe wyprawy dla panienek wywodzących się z okolicznej szlachty. Warto wrócić do babci Joanny Chmielewskiej, która od córek wymagała dużego zaangażowania i precyzji w wykonywanym hafcie. Miało to i takie uzasadnienie, że wcześnie owdowiała i było to źródłu zarobków. Córki musiały szybko zarabiać.

Wszystkie córki obok haftu były zaangażowane w chórze kościelnym, będąc aktywnymi jego członkami. To okres wielu zespołów amatorskich. Ich reżyserem była pani Polankiewicz. Jedną z licznych uczestniczek biorących udział w tych zespołach była pani Wieslawa Indrjan ( domu Surdyk) a także Ryszard Pernak, Szymon Szynkowski i inni, ale o tym w odrębnym artykule. Pani Leokadii Machtyl i jej twórczości poświęcę oddzielny artykuł.

Tak się złożyło, że kilka dni temu na facebook odezwała się pani Cecilie Spicakova zam. Ceska Trebova. Rozpoczęliśmy rozmowy. Zapytała o miejsce zamieszkania naszej rodziny w Radziejowie. Przesyłam jej tą drogą różne informacje związane z Radziejowem. Okazało się, że jest to córka Kazimiery Polankiewicz Cecylia. Mały jest ten świat. Ponieważ z Jadwigą Reska chcemy przybliżyć te problemy i ocalić od zapomnienia przesłałem jej ten materiał do weryfikacji w oparciu o jej wspomnienia. Odpisała wg niej to, co zostało opisane odzwierciedla stan faktyczny.

Omawiając jednak ten temat warto przypomnieć.

Haft znany był już w starożytności i jest najstarszą formą zdobienia tkanin. Początkowo zajmowały się nim żeńskie klasztory oraz zespoły cechowe, a także damy dworu i szlachcianki. Sztukę tę opanowały kobiety wiejskie, podpatrując wyższe sfery. W okresie renesansu haftem przyozdabiano zarówno żeńskie, jak i męskie stroje, a także obicia mebli, zasłony, baldachimy i kotary. Na kujawskiej wsi haft pojawił się w połowie XIX wieku i zdobił kobiecy strój świąteczny: czepce, kryzy i kołnierzyki, fartuchy oraz halki. Współcześnie zdobi się nim obrusy, serwetki, bieżniki i pościel. Cechą charakterystyczną haftu na Kujawach jest jego biały kolor oraz krótkie ściegi, a także różnorodność motywów roślinnych. Podstawą są krótsze i nieco dłuższe, lekko wijące się gałązki z okrągłymi lub wąskimi listkami. Na końcach znajdują się liście dębu, bzu, koniczyny i krzaku róży. Motywem są również pączki kwiatowe i listki z promyczkami. Jest również wiele kwiatów stylizowanych, np. o falistej linii brzegowej oraz częsty motyw w postaci kiści winogron. Kompozycje te uzupełniają takie motywy, jak: ślimacznice, esownice i perełki. Do głównych ściegów należą: sznureczek, atłasek wypukły (podściełany), atłasek płaski, wałeczek (wąski atłasek na podkładzie), kładziony (pojedynczo lub wielokrotnie), dziergany i dziureczkowy. Gałązki w hafcie kujawskim wykonuje się ściegiem sznureczkowym, gdzie wąskie listki haftowane są ściegiem pojedynczo lub podwójnie kładzionym. Owalne listki są wykonywane atłaskiem podściełanym, podobnie, jak płatki kwiatów, brzegi większym motywów. Częste jest również łączenie dwóch ściegów (np. kwiaty chabrów czy owoce winogron, które wykonane atłaskiem podściełanym i sznureczkiem).Środki kwiatów wykonane są w postaci kółeczka, pustego w środku lub z kilkoma perełkami wewnątrz. Odmiennym sposobem jest duża kropka haftowana ściegiem wielokrotnie kładzionym. Stosuje się też środki wykonane haftem dziureczkowym (angielskim).Ścieg dziergany jest stosowany głownie do wyrabiania ząbków brzeżnych do wykańczania brzegów halek, fartuchów, kołnierzyków oraz obrusów i serwetek, natomiast ścieg wałeczek – do haftowania tiulowych czepców przewlekanych bawełną i sznureczkiem.

a

Jadwiga Reska związana jest od lat z Radziejowem. Ma tu wielu przyjaciół. Dziś jest na emeryturze. 

Od wielu lat jest znaną nie tylko w Radziejowie koronczarką. Wielokrotnie o jej sukcesach pisałem.

Patrz:

http://wloclawskie24.pl/articles/5645-jadwiga-reska-znana-koronczarka-z-radziejowa

Karol Szmagalski

a oto mały filmik prezentujący jej wybrane wyroby

Leokadia Machtyl radziejowska hafciarka

Co można powiedzieć o ośrodku radziejowskim?

Początki sięgają lat dziewięćdziesiątych XIX i wiążą się z rodziną Zyglerów, a zwłaszcza z ich córką Joanną, której pasją życiową był haft. Pani Joanna miała pięć córek, których z pasją nauczała rękodzielnictwa związanego z haftem. Miała także uczennice. Córki to: Maria Szewczyk (1901-1995); Kazimiera Polankiewicz (1906-1963); Stanisława Ignasiak(1908-1981); Leokadia Machtyl (1916-2008), Cecylia (1905-1946).

„Tyle jesteśmy warci – ile po nas pozostanie” - to słowa nestora Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa pana Józefa Ryszarda Pernaka. Idąc tą puentą rozmawiam tym razem o dwóch radziejowskich hafciarkach paniach: Leokadii Machtyl i Marii Szewczyk z panią Haliną Paczkowską prezesem Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa oraz znaną radziejowską koronczarką panią Jadwigą Reska. Przeglądamy stare dokumenty z nimi związane, odświeżamy je ku pamięci.

A oto, co z naszych rozmów i dokumentów wynika.

Co można powiedzieć o hafciarskim ośrodku radziejowskim?

Mówi Jadwiga Reska. Jest to kontynuacja naszej rozmowy publikowanej na tym portalu tutaj:

http://wloclawskie24.pl/my-account/articles/8781-sztuka-hafciarska-na-kujawach

Jadwiga Reska

Z tego, co wiem zarówno z rozmów i własnej autopsji a także w świetle dokumentów, jakie dysponujemy to początki sięgają lat dziewięćdziesiątych XIX i wiążą się z rodziną Zyglerów, a zwłaszcza z ich córką Joanną, której pasją życiową był haft. Pani Joanna miała pięć córek, których z pasją nauczała rękodzielnictwa związanego z haftem. Miała także uczennice. Córki: Marię Szewczyk (1901-1995); Kazimierę Polankiewicz (1906-1963); Stanisławę Ignasiak(1908-1981); Leokadię Machtyl (1916-2008), Cecylię (1905-1946). A oto, co z naszych rozmów i dokumentów wynika.

Pani Halino ! Może zaczniemy od najstarszej córki pani Joanny  tj. Marii Szewczyk?

Proszę bardzo. Powiem tak powołując się na opracowanie pani Krystyny Pawłowskiej z Muzeum Ziemii Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku a wręcz je cytujac, kim jawi się. SZEWCZYK MARIA (1901-1995). Twórczyni ludowa.

Ur. 24.IX.1901 r. w Radziejowie. Była najstarszą córka Joanny z d. Chmielewskiej (I87J-1954) . znanej twórczyni ludowej, nestorki słynnego na Kujawach ośrodka haftu. Wraz z Kazimierą Polankiewicz (1906-1963), Stanisławą Ignasiak (l908-1984) swoją młodszą siostrą Leokadia Machtyl ((1916-2008) kontynuowała i rozwijała twórczo bogate tradycje haftu ludowego, którego uczyła się już jako 8-lemia dziewczynka od swojej babci. Marii Zygler. W rodzinnym Radziejowie ukończyła 8 klas przedwojennego gimnazjum, a po wyjściu za mąż za Leona Szewczyka- od I929 r. zamieszkała w Śmiłowicach pod Włocławkiem, gdzie przez wiele lat była nauczycielką Przez całe życie rozwijała swój talent do haftu. Jej nieprzeciętne zdolności zostały zauważone na początku lat 5o. XX w przez Henrykę Królikowska, dyrektora Muzeum Kujawskiego we Włocławku, która po zorganizowaniu w 1949 r. wystawy „Sztuka ludowa na Kujawach", na której prezentowano także zabytkowy haft kujawski, wyruszyła w teren". by poszukać czynne jeszcze na Kujawach hafciarki ludowe Od tego czasu M Szewczyk stale i ściśle współpraco-wała z muzeum we Włocławku. Od tego czasu w latach 1956 i 1958 , Muzeum Kujawskie ogłosiło trzy konkursy na haft kujawski, połączone z instruktażem i kursami prowadzonymi przez znana włocławską malarkę Helenę Kuczyńską. M. Szewczyk okazała bardzo pomocna przy reaktywowaniu tradycyjnego haftu ludowego. W 1958 r na zorganizowanej przez muzeum włocławskie pokonkursowej wystawie sztuki ludowej jej hafty spotkały się z najwyższym uznaniem i podziwem. Niezwykle utalentowana i bardzo pracowita stworzyła swój własny, niepowtarzalny styl kompozycji hafciarskich, zwłaszcza na tiulu. Specjalizowała się głównie w wykonywaniu czepców, fartuchów 1 współczesnych adaptacjach bielizny kobiecej i stołowej. Jej kompozycje, zarówno na czepcach, jak i ta fartuchach, cechował niezwykły rozmach. Przy jednoczesnym szacunku dla tradycji i stylu regionu Oprócz haftów na tiulu pracowała także na inlecie i płótnie, stosując takie techniki, jak: atłasek podściełany przewlekanie, haft angielski i richelieu. Pod koniec lat 60., po przejściu na emeryturę. M. Szewczyk przeniosła się na stale do Włocławka. Tu podjęta aktywną współpracę z muzeum i innymi placówkami propagującymi sztukę i kultura ludową. W tym czasie stworzyła wiele wzorcowych egzemplarzy zwłaszcza czepców, dla Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Sztuka Kujawska" we Włocławku czy „Art Regionu" w Sopocie. Od 1972 r. była członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych z siedziba, w Lublinie W tym czasie rozpoczęła także współprace, z Muzeum Etnograficznym: w Toruniu, biorąc czynny udział w organizowanych tam prestiżowych konkursach sztuki ludowej. W1978 r. na ogólnopolskim konkursie na ,,Haft ludowy-" w Toruniu zajęła 3 miejsce. Za swe prace wielokrotnie otrzymywała państwowe stypendia twórcze, zwłaszcza za wykonanie całych kompletów kobiecego stroju kujawskiego z przeznaczeniem dla zespołów folklorystycznych (np. w Starym Brześciu).

Druga ważną dziedziną twórczości artystycznej uprawianej przez M. Szewczyk było zdobnictwo wnętrz. Była mistrzynią, wyrobu bibułkowych kwiatów i girland, wykorzystywanych tradycyjnie na Kujawach do dekoracji domowych ołtarzyków i izb mieszkalnych. Jej fantazja i niespożyty temperament znajdowały ujście podczas organizowanych we Włocławku, w Ciechocinku. Toruniu i Bydgoszczy licznych festynów i jarmarków ludowych, na których prezentowała. „ inną” , ‘ ulotną" sztukę – w której także osiągnęła mistrzostwo, mianowicie sypanie piaskiem tzw. kujawskich dywanów.

Obie uprawiane dziedziny kujawskiej sztuki: haft i zdobnictwo – przynosiły jej liczne nagrody na wielu konkursach sztuki ludowej.

Maria Szewczyk zmarła 27. IV. 1995 r w Łodzi, gdzie przez kilka ostatnich lat życia mieszkała u córki, Apolonii Grudzień. Pochowana została na cmentarzu w Śmiłowicach. Po śmierci męża zmarł 1939) Samotnie wychowywała czwórkę dzieci. Jest wspominana we wszystkich opracowaniach traktujących o sztuce ludowej i etnografii Kujaw, fotografie jej prac są wielokroć publikowane w różnych katalogach I książkach.

Przejdźmy do najmłodszej córki. Leokadii Machtyl. Co możecie panie na jej temat powiedzieć?

Leokadia Machtyl (1916-2008) to radziejowianka, która należy do najbardziej zasłużonych hafciarek.

Haft

http://www.mmwloclawek.pl/artykul/ocalic-sztuke-haftu-kujawskiego-od-zapomnienia-454860.html

http://wloclawskie24.pl/articles/10216-ocalic-od-zapomnienia-towarzystwo-milosnikow-kujaw-z-radziejowa

http://www.wiadomosci24.pl/artykul/ocalic_od_zapomnienia_haft_kujawski_218406.html

. Czepiec tiulowy, wyk. Leokadia Machtyl, 1982

W uznaniu zasług dla Radziejowa otrzymała Uchwałą nr Nr VI/43/99 z 28 maja 1999r.– „Medal zasługi dla Radziejowa”. Pochodzi z rodziny o dużych tradycjach związanych z hafciarstwem.

Jeśli pozwolicie to trochę moich refleksji o pani Leokadii bo była dobrą znajoma mojej mamy Marii Szmagalskiej ( 1912-1994) i trochę z tej znajomości pamiętam.„Była to kobieta, która ocaliła kujawski haft”. Sztukę haftowania przejęła w genach od rodziny zajmującej się tym zagadnieniem ju z od 1850 roku. Wszechstronne przygotowanie otrzymała od swojej matki Joanny Chmielewskiej z d. Zygler. Zaczęła haftować w wieku 9 lat pod okiem swojej mamy. Na początku były to : mereszki, ledo, oraz pomoc starszym biegłym w hafcie siostrom w lżejszym haftowaniu, kolejno ucząc się i poznając tajniki tej sztuki. Haft dawał utrzymanie rodzinie. Jak wspominała chodziła pieszo na jarmarki do Kruszwicy, Inowrocławia, aby uczestniczyć w sprzedaży przez matkę i siostry: czepców, fartuszków, kołnierzyków, kryz. Później haftowanie dla niej i rodziny stało się wielka pasją. W 1950 roku z jej pracy twórczej następuje przełom. Została zweryfikowana, jako twórczyni ludowa przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Od tego czasu bierze aktywny udział w konkursach i wystawach: Inowrocław, Włocławek, Toruń. Uczestniczy w wielu kiermaszach: Ciechocinek, Konin, Włocławek, Inowrocław, Kruszwica, Bydgoszcz , Radziejów. Współpracuje z Muzeum we Włocławku, Toruniu ; z Cepelią w Bydgoszczy i Sopocie. Jest także podobnie jak siostry aktywna w działalności kulturalnej Radziejowa przez udział w przedstawieniach teatralnych. Brała czynny udział w propagowaniu haftu wśród młodzieży i nie tylko. W miejscu jej zamieszkania gościły wycieczki z różnych stron kraju, podziwiając jej kunszt sztuki ludowej. Warto przypomnieć , że wykonywała fartuszki na tiulu, czepce, bieżniki, serwetki. Uczestnicząc w licznych konkursach odnosi spektakularne sukcesy a jej wiele wyrobów znalazło się poza granicami kraju : Niemcy, Francja, USA, Czechosłowacja. Warto przypomnieć niektóre: w tatach 1981,1983 i 85 w konkursie kujawskiej sztuki ludowej w Inowrocławiu zajmuje I miejsce; w 1984 w konkursach organizowanych przez Muzeum we Włocławku zdobywa dwukrotnie I nagrodę.

Do ostatnich swych dni pełna inwencji twórczej, ale zawsze przestrzegając zasad, aby zmieścić się sztywnych ramach, jakie narzuciła tradycja. Haftowała zarówno na płótnie jak i na batyście, inlecie jak i tiulu. Prace często zdobiła aplikacjami tiulowymi, które wzbogacały kompozycje , podkreślając charakter danego motywu. Znana by la z haftu przewlekanego na tiulowych fartuszkach, czepcach i serwetkach tworząc ciekawe geometryczne wzory : romby, linie łamane , zygzaki itp.
Mimo ,że pani Leokadia Machtyl odeszła od nas na zawsze pozostały po niej prace, pamięć oraz wielu następców, których siła, talent, cierpliwość wymagana przy uprawianiu tej sztuki nie pozwolą aby zanikła.

Dziękuję za rozmowę. Myślę ,że udało się nam trochę przypomnieć o hafciarstwie jak i paniach Marii Szewczyk i Leokadii Machtyl.

Patrz tutaj:

http://wloclawskie24.pl/articles/8781-sztuka-hafciarska-na-kujawach

Poszukując materiału o kolejnej radziejowskiej koronkarce pani Krystynie Wojciechowskiej (1919-2010) natknąłem się na opracowanie pani Aliny Wojciechowskiej. Myślę ,że warto je przedstawić z niewielkimi korektami.Pani Krystyna Wojciechowska haftować nauczyła się od matki, gdy miała lat osiemnaście. Początek to ozdabianie haftami głównie serwetek. W późniejszych latach zainteresowała się haftami strojów kujawskich, co skłoniło ją do pobierania nauki od znanej hafciarki radziejowskiej pani Zofii Lewandowskiej, która wprowadziła ja w tajniki tej sztuki. Zwłaszcza haftowania czepców. Od tego czasu haftowała swe prace nie tylko na płótnie, lecz na inlecie i tiulu. Od 1975 zaczyna swą współpracę z Muzeum we Włocławku. Rok 1977 przynosi jej nagrodę na ogólnopolskim Konkursie na Hafty Ludowe zorganizowanym przez Ministerstwo Kultury i Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Od 1980 roku przyznaje się jej corocznie nagrody i wyróżnienia za haftowane czepce, tartuchy, bieżniki, obrusy i serwetki. Warto przypomnieć jej sukcesy: 1980 rok III nagroda w dziedzinie haftu przyznana przez Prezydenta Miasta Inowrocławia, lata 1980-1989 to nagrody z Muzeum we Włocławku, lata 1981-1983 to I i II miejsce nagrody Urzędu Wojewódzkiego w Bydgoszczy, w latach 1985-1987 swymi nagrodami uhonorowała ja Spółdzielnia :Cepelia”. Otrzymywała także nagrody Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Haftem zajmowała się od 16 roku życia, tego nauczyła się od Janiny Żywiczko a także od koleżanki Zofi Lewandowskiej. Spotykała się z koleżankami hafciarkami i wymieniały się na wzory. Była powiązana rodzinnie z Krystyna Wojciechowska. Wykonywała prace hafciarskie dla Muzeum w Toruniu, Muzeum we Włocławku oraz Towarzystwa Miłośników Kujawy. Wzory czerpała z wspomnień przekazywanych przez matkę. Hafty kujawskie wykonywała na fartuchach, wstawkach ,czepcach. W 1981 wystawiała wstawki do pościeli w konkursie „Współczesnej Sztuki Ludowej „. W 1972 roku wstawki szydełkowe wystawiała w Rumuni w mieście „Pitesti”.

Miała 4 dzieci. 3 synów i córkę Obecnie żyje córka i jeden z synów. Córka Maria Szymańska mieszka we Włocławku. Haftu nauczyła się od babci Kwabiszewskiej Rozalii.( miała ona 4 córki z których 2 zajmowały si e hafciarstwem i koronkarstwem). Wzrastała w rodzinie o tradycjach hafciarskich i wraz z siostrą Józefą Konopacką tworzyła zmiany w radziejowskim ośrodku hafciarskim. Haftowała od 15 roku życia. Zawsze służyła radą, zachęcając młodszych do zajęcia się tą dziedziną sztuki ludowej. Wygłaszała prelekcje w Radziejowskim Domu Kultury – „na temat haftu i stroju Kujawskiego”  Koronczarka i hafciarka tworzyła jedynie formy tradycyjne haftując : czepce, fartuchy, halki, wstawki koronkowe do bielizny pościelowej , kołnierzyki. Do perfekcji doszła w wykonaniu czepców kujawskich zwłaszcza na tiulu stosując powszechny na kujawach atłasek podściełany i tiulowe aplikacje. Od początku twórczej działalności związana z Muzeum we Włocławku , dla którego jeszcze w latach 60-siątych wykonywała jeszcze koronki. Była zofia ze wszechmiar artystka tradycyjną, wokół niej wyrastały inne pokolenia twórcze. Tworzyła wzory naśladowane przez hafciarki młodszego pokolenia.  Obok Muzeum we W łocławku współpracowała na stałe z Muzeum Etnograficznym w Toruniu, gdzie prezentowane były jej hafty. Prace jej poza tym muzeami prezentowane były w Muzeum w Inowrocławiu jak i pokazywane poza granicami kraju np. w Danii, Rosji, Niemczech.

Józefa Konopacka (1897- …..?)

Siostra Zofii Lewandowskiej. Bezdzietna. Nauczona sztuki hafciarskiej w dzieciństwie przez wiele lat wykonywała tradycyjne czepce na tiulu i koronki szydełkiem, osiągając bardzo dobry poziom artystyczny i technologiczny. Haftowała od 16 roku życia. Wielokrotnie nagradzana za swoje wyroby. Współpracowała z Muzeami we Włocławku i Toruniu.

                   Podziękowanie od Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa

Rozmawiamy z panią Elżbietą Stramowską na tematy hafciarstwa oraz koligacji rodzinnych, gdyż z jej krewnymi wiąże się wiele spraw z tym związanych. Pani Elżbieta Stramowska jest jedną z trzech córek pani Kazimiery Polankiewicz. Pani Elżbieta udostępniła nam wiele pamiątek rodzinnych: zdjęcia zarówno osób jak i ich wyrobów, udzieliła wielu nieznanych informacji a także przekazała na rzecz Izby Regionalnej wyroby, które prezentujemy. Pani Elżbiecie Towarzystwo Miłośników Kujaw serdecznie dziękuje. Również innym osobom, które nas w tym wspierały.

Wiele wiadomości zaczerpnięto z Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, co znacznie rozszerzyło i pozwoliło przybliżyć zagadnienie hafciarstwa na ziemi radziejowskiej. Za te liczne opracowania umożliwiające poszerzenie tematyki szczególne wyrazy uznania i podziękowania. Jest to placówka, która od lat wspiera promocje i kultywowanie tradycji kujawskich tej ziemi.

Dzięki temu hasło naszego nestora Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa pana Józefa Ryszarda Pernaka – „Tyle jesteśmy warci – ile po nas pozostanie” – może być realizowane. Zdajemy sobie sprawę ,że wiele materiałów jest niepełnych, wiele spraw i ludzi pominięto z ich braku.

Apelujemy do tych wszystkich, którzy jeszcze je mają aby udostępnić naszej Izbie Regionalnej, jest ona po to stworzona aby propagować ludzi, zdarzenia itp. jakie się w tej naszej “małej ojczyźnie” dzieją, aby je upamiętnić i pozostawić następnym pokoleniom.

Pamietaj

                        „Tyle jesteśmy warci – ile po nas pozostanie”



Kowalstwo artystyczne

Mistrz wychował mistrza. Kowalstwo artystyczne w powiecie Radziejów

Kilka lat temu Zbigniew Jędrzejewski wykonał do mojej posesji bramę wjazdową, furtkę i elementy ogrodzenia. Ustalając szczegóły zlecenia w jego pracowni, miałem okazję oglądać wiele jego dokonań w zakresie kowalstwa.

Elementy grodzeniowe wykonane przez Zbigniewa Jędrzejewskiego z Osięcin przy mojej i ciężka to praca. Ale to, co robi Zbigniew Jędrzejewski jest wspaniałe. Dlatego wspólnie z Mirkiem Kowalskim postanowiliśmy napisać kilka zdań na ten temat.

Zbigniew Jędrzejewski pochodzi Osięcin. Jest kontynuatorem rodzinnych tradycji. To jego ojciec, Teodor Jędrzejewski, znany twórca ludowy, zapoczątkował popularną nie tylko w regionie kuźnię. Zbigniew Jędrzejewski zawód kowala wybrał z zamiłowania pomimo że praca jest trudna, ciężka i brudna. Od najmłodszych lat przyglądał się pracy ojca. Gdy tylko już zdołał udźwignąć młot kowalski, w każdej wolnej chwili pomagał ojcu w kuźni. Przejął kuźnię, znaną już nie tylko w Osięcinach, nie tylko w kraju, ale także poza jego granicami.

W ciągu 20 lat swojej pracy uznany został za jednego z najlepszych kowali w Polsce. Potrafi umiejętnie łączyć tradycyjne motywy kujawskie z własnymi pomysłami. Wykonuje zarówno drobne przedmioty np. klamki, kołatki, kłódki czy świeczniki, jak również duże formy tj. kraty okienne, bramy, balustrady balkonowe i schodowe. Swoje prace ozdabia wolutami, esownicami, skręconymi spiralnie koszyczkami, różami oraz charakterystycznymi dla niego ptaszkami.

 Jędrzejewski posiada tytuł Honorowego Mistrza Rzemiosła Artystycznego otrzymany w Warszawie w 1979 r. oraz odznakę za opiekę nad zabytkami, nadaną przez ministra kultury i sztuki w 1986 r. Ponadto bierze udział w wielu wystawach i konkursach, zdobywając pierwsze nagrody. Wiele prac twórcy znajduje się w zbiorach muzealnych we Włocławku, Radomiu i Inowrocławiu oraz zdobi budynki Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Zbigniew Jędrzejewski obiecał ojcu, że "palenisko w tej kuźni nie wygaśnie" i nie wygasa, ponieważ miejsce po panu Zbigniewie kiedyś zajmie jego syn Andrzej, kontynuator rodzinnej tradycji. I tak też się stało.

Długoletnie doświadczenie, stosowanie tradycyjnej technologii kowalskiej oraz wysoka jakość pozwoliła panu Zbigniewowi ugruntować bardzo wysoką pozycję na rynku krajowym jak i zagranicznym. Jego wyroby znajdują się w wielu krajach świata m.in. Niemczech, Danii, Szwecji, Czechach, Francji a nawet w USA. Więcej informacji możesz znaleźć na : www.kowalstwo.info. Ważnym osiągnięciem jest dla pana Zbigniewa wyszkolenie wielu uczniów. Jednym z nich był znany kowal Andrzej Schmidt.

Kilka lat temu Zbigniew Jędrzejewski wykonał do mojej posesji bramę wjazdową, furtkę i elementy ogrodzenia. Ustalając szczegóły zlecenia w jego pracowni, miałem okazję oglądać wiele jego dokonań w zakresie kowalstwalstwa. Tak o nim w miejscowej prasie pisze Mirek Kowalski - "Pośród licznej rzeszy artystów ludowych - wyróżnionych przez Piotra Całbeckiego, marszałka województwa kujawsko-pomorskiego coroczną nagrodą ponownie w tym gronie znalazł się duet rodzinny kowali z Piotrkowa Kujawskiego Andrzej i Tomasz Schmidt. Kujawski artysta kowal arkana sztuki kowalstwa artystycznego zgłębiał u osięcińskiego wirtuoza kowalstwa Zbigniewa Jędrzejewskiego."

Pan Andrzej kowalstwem zajmuje się blisko trzydzieści lat, a od 1987 roku prowadzi zakład kowalski w swoim rodzinnym Piotrkowie Kujawskim. Wykonuje różnego rodzaju latarnie, lampy ogrodowe, żyrandole, przybory kominkowe, kraty i ogrodzenia dla kościołów w Kłobi, Konecku, Piotrkowie Kujawskim, Sompolnie, Radziejowie i Kozach, oraz wykonał wiele zleceń, wg odrębnych projektów, mających przede wszystkim charakter ozdobny.

Natomiast drugi laureat nagrody marszałka, Tomasz Schmidt, jest bratankiem p. Andrzeja i również mieszkańcem Piotrkowa Kujawskiego i zarazem uczniem stryja, a kowalstwo artystyczne uprawia od 15. lat.

Piotrkowscy kowale już od 2002 roku są nagradzani dorocznymi nagrodami przez panujących marszałków województwa. Ponadto mają w swoim dorobku nagrody inowrocławskiego Muzeum im. Jana Kasprowicza, z festiwalu kowali w Gniewie, z europejskiego zlotu kowali w Holsztynie (Czechy), aktywnie uczestniczą od wielu lat w Jarmarkach sztuki m.in. św. Dominika w Gdańsku.

Ponadto pan Andrzej prowadzi słynną galerię swoich wyrobów w Toruniu przy ul. Kopernika, aktywnie uczestniczy w życiu społecznym swojego rodzinnego miasta, gdzie trzecią kadencję zasiada w radzie miejskiej. Jest członkiem Stowarzyszenia na rzecz rozwoju Miasta i Gminy Piotrków Kujawski, a w Toruniu działa na rzecz Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego mniejszości niemieckiej, w Radziejowie jest wicestarszym Cechu Rzemiosł.

Myślę, że warto o takich ludziach kilka słów napisać. A także i o tradycji przekazywania tego zawodu z ojca na syna, jak to ma miejsce w rodzinie Jędrzejewskich. Tą tradycję przejął również ich uczeń - Andrzej Schmidt.

Karol Szmagalski

                                                  Rodzina Skiczaków z Osięcin

Rodzinę państwa Skiczaków znam od lat. Jak tylko sięgnę pamięcią zawsze związani byli ze swoim środowiskiem działając w życiu kulturalnym tutaj kultywując kujawskie tradycje,

Pan Ireneusz Skiczak grał jako I klarnet w zespole „Kujawiaki”, a z nim występowali: Zenon Paliwoda akordeon (Kierownik Kapeli Zespołu), Leopold Maćkowiak kontrabas, Zbigniew Urbański skrzypce, Jan Głowacki II klarnet. Warto przy tym przypomnieć, że kapela, ta składająca się również z tych muzyków grała dawniej na wiejskich weselach. Cały, więc zespół to autentyczni Kujawianie. To bardzo znany zespół odnoszący wiele sukcesów tak w regionie jak i na przeglądach na terenie całej Polski, a także za granicami kraju. l tak do dzisiejszego dnia zespół “Kujawioki” jeździ i bawi, nie tylko dorosłych a także młodszą część widowni. Moja żona przez wiele lat pracowała z panią Mirką. Pamiętam liczne dyskusje związane z jej pasją koronkarstwem jak i liczne sukcesy, jakie na tym polu odnosiła. Z dużym zachwytem i troską matczyną opowiadała o pasji swego syna Dariusza, który obok kunsztu kowalstwa artystycznego posiadł kunszt hafciarski, co jest zjawiskiem nieczęstym, jeśli chodzi o mężczyznę. Także często mówiła o zacięciu i pasji swego nieżyjącego dziś męża Ireneusza do muzyki i występów. Pan Ireneusz grał też w orkiestrze strażackiej na akordeonie, saksofonie.

Postanowiliśmy odwiedzić państwo Skiczaków i porozmawiać na te tematy.

Pani Mirko, należy pani do jednej z najbardziej znanych twórczyń na terenie gminy Osięciny i nie tylko. Oglądamy pani koronki, które zaskakują one nas delikatnością, co może pani na temat swoich zainteresowań powiedzieć?

Powiem tak: hafciarstwo popularne jest dziś wśród kobiet kujawskich, jednak głównie w formie serwetek i serwet, gdzie do rzadkości należą wstawki do pościeli, firanki czy kapy. Wiele kobiet potrafi jednak odtworzyć dawne wzory. Jest wielu ludzi parających się rękodziełem. Myślę, że warto wymienić kilka nazwisk: panią Anielę Leszczyńską (Osięciny) – zajmującą się haftem , pisankami; panią Mariannę Małkowską (Osięciny) – z kolei haftem i frywolkami; panią Marię Nowak (Osięciny) – o zainteresowaniach – haftem; pana Dariusza Nowackiego (Zielińsk) – parającego się rzeźbą, pana Zbigniewa Jędrzejewskiego (Osięciny) znakomitego kowala artystycznego u którego nauki pobierał mój syn Dariusz; Zbigniew Kiszka (Bronisław) – rzeźbiarz. Warto przy tym przypomnieć ,że Kujawsko-Pomorskie jest jednym z nielicznych polskich województw, które honorują finansowo twórców ludowych – a Samorząd województwa organizuje Konkursy Aktywności Artystycznej Twórców Ludowych, w ramach, którego nagradza utalentowanych rzeźbiarzy, hafciarki oraz koronczarki z regionu.

Dlatego wymieniam je po to, aby uzmysłowić, że na tym terenie jest wielu ludzi o zainteresowaniach rękodziełem, a ja jestem jedną z nich. Trudno jest mówić o sobie. Zacznę od tego, że jestem wśród laureatów tych konkursów (koronka), co świadczy o wysokiej ocenie moich prac i to daje mi satysfakcję, choć nie robię to dla takich konkursów a dla własnej satysfakcji gdyż sprawi mi to dużą przyjemność. Ba nawet od 5 lat przestałam w nich uczestniczyć.

Pani Mirko! Jakie były początki tej pasji oraz co pani wykonywała i wykonuje?

Praktycznie rękodzieła w wykonaniu koronek, szydełkowania i obróbki włóczki nauczyła mnie moja mama. Param się tym od blisko 50 lat. Na przestrzeni tych lat wykonałam ich wiele. Mam tego cała szafę, ale możecie je obejrzeć, zrobić kilka fotek ale proszę o ich zachowanie i nie publikowanie.

Szkoda pani Mirko, bo wyroby są wspaniałe. Miejmy nadzieję, że w przyszłości będzie je można szerzej zaprezentować.

Panie Darku! Miałem okazję być w miejscowej Bibliotece w Osięcinach. Porozmawiać z panem Romualdem Trzeciakiem.

Zrobić trochę fotek wystawianych tam pana dzieł. Zanim przejdziemy do rozmowy pozwolę sobie na własna refleksję z tym związaną. Patrząc na te prace widać wysiłek i wkład pracy, jaki został w niewłożony. Widać gołym okiem, że wiele dni, miesięcy, nawet lat poświęcił pan na wykonanie tych dzieł. Charakterystyczne jest przywiązywanie do drobiazgowego wykonania szczegółów, detali, różnorodności kolorów, co świadczy o wysokim profesjonalizmie. Niektóre działa oprawione zostały w kute ramy ze stali, wykorzystał pan swój kunszt kowalstwa artystycznego, gdyż od 1986 roku związany jest pan z zakładem kowalskim Państwa Jędrzejewskich.

Na wstępie mam pytanie. Jakie były początki?

Powiem tak. Byłem w jednostce reprezentacyjnej. Moja przygoda z haftem rozpoczęła się w wojsku w 1985 roku i trwa do dnia dzisiejszego? Pierwszą pracą była chusta rezerwisty. Następnie różnego rodzaju naszywki na kurtki dla znajomych. Aż nadszedł czas na coś ambitniejszego i poważniejszego. Prace nawiązują do moich zainteresowań muzycznych i literackich jak i moich kolegów – Jarosława Rogiewicza oraz Romualda Słomczewskiego – którzy w dużej mierze przyczynili się do powstania tych prac. Niewątpliwy wpływ na moje zainteresowania mieli moi rodzice. Mama , która jak pamiętam od wczesnego dzieciństwa zajmowała się wykonaniem przepięknych koronek czy ojciec ze swą pasja muzyczną. Oboje kultywowali tradycje kujawskie. Zawsze mnie wspierali i dopingowali do własnej drogi .Byli moim drogowskazem.

Panie Darku! Same pana wyroby mówią, to unikatowe dzieła, wystarczy na nie spojrzeć, aby od razu zauważyć wielki kunszt, precyzje i wielki walor artystyczny w każdym z nich. Dlatego postanowiłem je zaprezentować na fotkach w albumach:

Tutaj:

http://www.wiadomosci24.pl/artykul/talenty_odziedziczone_po_rodzicach_wystawa_dariusza_195337.html

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=2090484902609&set=a.2090484542600.128638.1259848402&type=1&theater

Myślę jednak ,że warto aby pan trochę powiedział komentarza z nimi związanego.

Od jestem fanem zespołu „Iron Maiden” i wiele obrazów wynika z fascynacji tym zespołem i ich muzyką. Każdy z obrazów to mozolna, drobiazgowa praca, najczęściej po wyczerpujące fizycznie pracy w kowalstwie artystycznym. Szacuję, że stworzenie jednego obrazu zajmuje mi okres 2-3 lat w zależności od jego rozmiaru i zawartych tam szczegółów. Ale to, co robię daje mi satysfakcję, gdyż robiąc to odpoczywam. Do chwili obecnej wykonałem 13 obrazów, z których 12 prezentowałem na niedawnej wystawie w miejscowej bibliotece w Osięcinach. Aktualnie pracuję nad 14 obrazem. Jest to duży obraz , pracuje nad nim od 2 lat. Prezentuje go na zdjęciu moja żona Aneta.

Dziękuję za interesującą rozmowę. Wiem ,że nie lubicie szumu reklamowego wokół swojej osoby i tego, co robicie. Oboje jesteście skromnymi ludzi oddani temu, co tworzycie z duszami artystów z pięknymi wyrobami, o których nie chcecie za dużo mówić. Myślę jednak ,że udało się nam przybliżyć te sprawy . Widać, że to, co robicie daje Wam satysfakcję. Pozwolę, jako konkluzję naszej rozmowy jeszcze na jedno stwierdzenie.

„ Macie duszę artystów i jak to każda dusza artysty, bo tak trzeba o Waszych dziełach oglądając je powiedzieć jeszcze tego najlepszego dzieła nie stworzyliście ciągle jest ono przed Wami”

–, czego szczerze i serdecznie życzę.

Migawki o rodzinnych pasjach tutaj:

http://www.youtube.com/watch?v=JwAF7KLvU0k

Karol Szmagalski

Rozmawiamy z Józefem Ryszardem Pernakiem na temat odbudowy

pomnika Tadeusza Kościuszki w Radziejowie. 

Myślę, że jest to kolejne przybliżenie spraw w ramach rozmów

– „Tyle jesteśmy warci, ile po nas zostanie…..!”.

Dziś przeglądając z Józefem Ryszardem Pernakiem różne fotografie związane z radziejowskimi pomnikami sięgnęliśmy do różnych dokumentów związanych z pomnikiem Tadeusza Kościuszki tym bardziej, że w 2012 roku przypadnie 25 rocznica jego odbudowy przez społeczeństwo Radziejowa, jakie miało miejsce w 1987 roku. Trzeba dodać, że pomnik Naczelnika Tadeusza Kościuszki wzniesiony w 100 – tną rocznicę jego zgonu -1917 r. Zburzony przez faszystów niemieckich w 1940 roku został jak wspomniałem odbudowany w 1987 r. Myślę, że warto trochę o tym pomniku wspomnieć. Był rok 1917 i nie było jeszcze niepodległej Polski, o której Polacy śnili i za którą wciąż krew przelewali. Pomnik Wielkiego Naczelnika był pierwszym sygnałem odrodzenia ojczyzny. Praktycznie jego pomysłodawcą był ksiądz Mateusz Grabowski, od którego wyszedł pomysł zbudowania na stulecie śmierci przypadające w 1917 roku pomnika Tadeusz Kościuszki, jako pokłosie jego spotkania w 1793 roku z Julianem Niemcewiczem historycznych i sławnych Płowiec. Źródłem jego sfinansowania były datki na pomnik, organizowane zbiórki po domach i zabawy.

Wiosną 1918 roku został przywieziony do Radziejowa i stanął na środku rynku a 3 maja 1918 roku odbyła się ceremonia jego uroczystego poświęcenia.

Co można powiedzieć jeszcze o Józefie Ryszardzie Pernaku?

Ryszard jest oddany swemu miastu. Jest wielu działaczy społecznych potrafiących jednak przedstawiać koncert życzeń, sprowadzający się do to by się przydało, lub tamto.  

Był i jest taki ,że zawsze sam próbuje załatwić szereg spraw, ma dużą siłę przebicia.

Cechuje się dewizą – „powzięty przeze mnie obowiązek zawsze spłata się w jego życiu z pasją przysparzania chwały swemu miastu „.

Jest członkiem nestorem Towarzystwa Miłośników Kujaw od lat. 

Częsty bywalec w okolicznych szkołach , gdzie z pasją historyka na spotkaniach z młodzieżą  snuje opowieści o historii tych ziem i o tym jedynym położonym na wzgórzu, gdzieś między niebem a ziemia miastem”.

Spotkania często puentuje swoim wierszem:

Wśród Kujawskich równin

Wśród szumiących zbóż

Leży miasto moje

Ziemi tych żyznych stróż.

Urszula Rosół, Alina Olejniczak, Emilia Jałoszyńska, Stefania Dziubich,  Henryka Adamczewska, Jadwiga Reska, Halina Paczkowska, Bożenia Płaczkowska, Maria Szmagalska, Anna Sobczak, Elżbieta Stramowska, Irena Klimaszewska